Hiropraktika kao nauka

Hiropraktika kao nauka


Stanje čovekovog zdravlja u velikoj meri zavisi od stanja njegove kičme. Onaj ko najbolje uspe da razreši probleme vezvane za kičmu, uticaće na uzrok mnogih bolesti od kojih strada čovečanstvo. (B. J. Palmer)


Govoreći o hiropraktici kao o nauci želeo bih da pored osnovnog objašnjenja datog na početku knjige, dodatno objasnim pojam subluksacije i njen uticaj na zdravlje, jer upravo u ovom značenju subluksacije i wellness pristupa zdravlju sadrži sva specifičnost hiropraktike u odnosu na druge manuelne tehnike korekcije kičme.

Takođe, želeo bih ovde da kažem nešto više o dve oblasti od posebnog značaja za hiropraktiku, a to su rešavanje problema bola u leđima i glavi. Prvi se odnosi na uspešnost hiropraktike u tretiranju spondiloze i diskus henrije kao danas najčešćih uzroka bolova u leđima, a drugi na njenu efikasnost kod raznih glavobolja, preko reakcije prvog vratnog pršljenja (Atlasa). Moj izbor baš na ove dve od mnogih drugih oblasti u hiropraktici, kao što su sportska, dečija ili hiropraktika za starije osobe, trudnice, industrijska hiropraktika i organizacioni wellness i druge, uslovljen je učestalošću zdravstvenih problema koji dolaze iz ove dve oblasti.


Polazeći od toga da su struktura i funkcija tela međusobno nerazdvojivo povezane, hiropraktika polazi od toga de će svaki poremećaj strukure voditi poremećaju finkcije i obrnuto. Poremećaj strukture se ovde primarno odnosi na položaj i odnos koštanih delova (kičmenih pršljenova), koji kao blokovi (njih ukupno 24), izgrađuju našu kičmu. Kičmeni stub kao stožer našeg tela rekli smo  služi da:

  1. Obezbedi potpornu ulogu u smislu držanja našeg tela,
  2. Omogući  pokretljivost
  3. Zaštiti nervni sistem od povređivanja i
  4. Omogući neometanu komunikaciju  preko nervnog sistema

Ova intimna (bliska) veza između koštanog sistema predstavljenog kičmom i nervnog sistema predstavljenog kičmenom moždinom i korenovima kičmenih nerava upućuje na mogućnost uticaja koštanog sistema na nervni sistem, za koji se zna da kontroliše sve funkcije u našem telu.


Pošto je osnovna funkcija zgloba pokretljivost, stanje određenog funkcionalnog segmenta kičme (koji čine dva susedna pršljena i disk između njih), u hiropraktici se ispituje pre svega prema njegovoj sposobnosti pokretljivosti i stanju mišičnog tonusa. Hiropraktika koristi različite palpatorne metode ispitivanja pokretljivosti u zglobu.

Ovo se odnosi pre svega na statičku i dinamičku palpaciju , koje uz korišćenje instrumenata (goniometra), mišićnih testova koji se koriste pri pregledu i rengenskog snimka, na kraju potvrđuju stepen ukočenosti – fiksacije u zglobu i izmeštanja pršljena u sve tri ravni (napred – nazad, levo  - desno u stranu i levo – desno u smislu rotacije).


Korišćenje rendgena i drugih savremenih medicinskih metoda u cilju vizualizacije i praćenja funkcije nervno - mišićnog – skeletnog sistema je sastavni deo prakse hiropraktike. Veliki broj ordinacija za hiropraktiku na Zapadu, pored uređaja za praćenje nervne funkcije (EMG, uređaja za merenje nervne sprovodljivosti – praćenje takozvanih evociranih potencijala) poseduje i sopstveni rendgen aparat i u stanju su da i rendgenski pokažu strukturalnu promenu u kičmi pre i posle korekdcije. Pored toga, oni tesno saraćuju sa medicinskim dijangostičkim centrima koji poseduju magnentnu rezonancu (MRI), kompjuterizovanu tomografiju (CT) I ostale metode dijagnostike za skeletno – mišićne probleme. Većina ordinacija takođe je opremljena sa svim apartima za primenu metoda fizikalne medicine za koju je doktor hiropraktike takođe obučen i licenciran da koristi u praksi. Na kraju, sve češće doktori hiropratike rade zajedno sa ortopedskim hirurzima, neurolozima i doktorima fizikalne medicine u centrima za bolesti kičme.

Pošto je rendgenska dijagnostika zlatni standard i uslov za svaku korekciju u hiropraktici, recimo ovde nešto više o njoj. Hiropraktika je usvojila zvaničan kortizijanski naučni sistem posmatranja tela u prostoru u cilju njegovog trodimenzionalnog predstavljanja. Na ovaj način se najboje određuje vektor korekcije koji treba da vrati izmešteni pršljen na svoje mesto, posmatrajući njegovo izmeštanje u sve tri ravni (frontalno profilnoj – sagitalnoj i horizontalnoj). U analizi rendgena danas se sve više koriste digitalni rendgen aparati, koji sa kompjuterizovanim programima sami izračunavaju ova minimalna izmeštanja. Na kraju treba ponoviti da rendgen kao još uvek gruba slika svega onog što se dešava u određenom segmentu kičme služi više za određivanje načina korekcije, nego za potvrdu same subluksacije.


Postoje tri stepena takozvane fiksacije zgloba : mišična, ligamentozna (vezivna)i ona koja dolazi kao posledica oštećenja hrskavice i izmeštanja međupršljenskog diska. Ova tri stepena fiksacije nazivaju se drugačije i funkcionalni blok I, II i III stepena. Blok I stepana u hiropraktici predstavlja mišićnu fiksaciju, nastalu zbog primarne napetosti mišića najčešće usled nepravilnog držanje tela, mišićnog zamora ili psihičke napetosti. On najčešće spontano prolazi uz pomoć vežbi za istezanje mišića, odmora ili mišićnog zagrevanja. Blok II stepena odgovara stanju izmeštanja kosti (koštanoj subluksaciji i fiksaciji), koja zahteva neophodnu korekciju za vraćenje kosti u normalan položaj, dok blok III stepena podrazumeva i pridruženo izmeštanje diska sa mogućom kompresijom na korenove kičmenih nerava i suženjem kičmenog kanala, što zahteva duži oporavak i o čemu ćemo govoriti više kad budemo kasnije govorili o diskus herniji.


Hiropraktika prepoznaje: 1) biomehaničku, 2) neurološku, 3) mišićnu komponentu subluksacije, koja može imati lokalne, regionalne i generalne posledice na zdravlje.

 

O subluksaciji


Prvobitno tumačenje subluksacije se odnosilo na čisto mehanično izmeštanje kositi ( kičmenog pršljena) od svega nekoliko milimetara (1-5 mm), čime se utiče na smanjenje nervne sprovodljivosti i s tim, kroz remećenje nervne funkcije, na smanjenje ekspresije prirodne sile zdravlja (inejt) u telu. Ovo minimalno izmeštanje (kao neka vrsta mikroluksacije) bi dalje uticalo na reakciju mišića, koji bi refleksno reagovali spazmom (mišićnim grčem), pokušavajući da zaustave dalje izmeštanje kosti i time doprinosili daljem smanjenju zgoloba u stanju je da utiče na dalje promene u smislu sve manje pokretljivosti i sve veće ukočenosti, koje se kao u nekom začarnaom krugu refleksno sve više razvijaju i koje vremenom mogu da dovedu do sve veće iritacije i na kraju do zapaljenske reakcije u strukturama i oko zahvaćenog zgloba. Zapaljenska reakcija može da dovede do takozvanih fibroznih promena i stvaranja priraslica, koje onemogućavaju dalje zglobu normalnu pokretljivost i fiksiraju izmeštane delove u tom izmešteno (ne prirodnom) položaju.

s
Na kraju, ovakva fina promena u strukturi, nazvana subluksacija, ne bi imala veći značaj da pored lokalnog osećaja ukočenosti i bola ne dovodi do pritiska i kompromitovanja nervne funkcije, pa onda slabost od poremećaja mišične funkcije.
Na slici 17. i 18. prikazana je propagacija spinalnih nerava po određenim zonama ili dermatomima, koje oni inervišu sa prednje i zadnje strane tela, što objašnjava gde pacijent obično može da oseti bol ili utrnulost, zavisno od lokacije nevne kompresije. Primetićete, na primer, da bol u glavi i potiljku obično dolazi od kompresije na korenove prvog i drugog vratnog nerva, koji izlaze između potiljačne kosti – prvog i drugog vratnog pršljena (Occ-C1-C2). Četvrti vratni nerv zahvata vrat, dok korenovi V, VI, I VII vratnog nerva odlaze u rame i ruke.


O korenima kičmenih nerava i njihovoj propagaciji u donje ekstremitete govorićemo kasnije kad budemo govorili o diskus herniji. Treba reći da svaki od spinalnih nerava inerviše ne samo određeni deo tela, već i određeni organ. Na primer, bolovi u predelu srca mogu ponekad, posebno kad je kardiloškim pregledom isključen svaki poremećaj srca, poticati od kompresije na korenove spinalnih nerava od drugog do četvrtog grudnog pršljena (T2-T4). Nepravilan položaj dvanaestog grudnog pršljena ( T12 ) može ponekad uticati na snabdevanje nervnim impulsima bubrega i nadbubrežnih žlezda, a kompresija na korenove trećeg lumbalnog pršljena (L3) može uticati na rad reproduktivnih organa i slično.


Hiropraktika, podsetimo se, naglašava da ona pre svega rešava problem sa koštano – mišićnim sistemom (kičmom i zglobovima), no izvesno je da preko veze sa nervnim sistemo ona može ponekad biti od pomoći i kod problema koji pogađaju unutrašnje organe, kao i način ukupnog funkcionisanja organizma (zbog poremećaja ravnoteže u njemu).


Danas se na subluksaciju, kao na osnovni problem koji hiropraktika ističe u smislu negatinog uticaja na zdravlje, gleda mnogo složenije od prostog izmeštanja kosti i mehaničkog pritiska na nerv. Efekti hiropraktike u otklanjanju subluksacije se danas, naime, uglavnom posmatraju kao mehanički, ali sve više i kao neurofiziološki (refleksni). Njihov cilj je uspostavljanje pravilnog biomehaničkog odnosa i položaja ( ortogonalnosti) koštanih delova i time oslobađanje nervnog tkiva od pritiska, ali i stvaranje optimalnog refleksnog (proprioreceptivnog) aferento-eferentnog funkicionisanja, koji ima ogromnu ulogu u takozvanoj funkcionalnoj stabilnosti zgloba.
Ovo znači da ponekad, mehanički gledano, koštani delovi mogu biti u pravilnom odnosu, a da zbog mišićnog disbalansa (između mišiča agonista-koji pokreće i antagonista-koji usporava pokret, i mišića sinergista koji se angažuju istovremeno pri pokretima, postoji određena neusklađenost), što može uticati na poremećaj zglobne funkcije. Zato u hiropraktici postoje strukturalne tehnike koje subluksaciju vide u mehaničkom izmeštanju koji, ali i energetske (mišićne) tehnike, koje subluksaciji prilaze kao određenoj mišićno-receptorskoj neravnoteži i koje balansiranje i sinhronizacijom receptora (proprioreceptora u mišićima i njihovim pripojima, ligamentima i zglobnim omotačima – kapsulama ) dovde do bolje prvo neurološke (receptorske), pa onda s tim i bomehaničke (strukturalne) ravnoteže. Ovo onda omogućava neometano funkcionisanje mišićno-zglobnog i s tim nervnog sistema u organizmu.


Od mnogih teorija subluksacije teorija receptorskog tonusa po mom mišljenju, zaslužuje posebnu pažnju. Ona ističe značaj receptorskog tonusa ili vibracije na stanje mišića i vezivnog tkiva i samim tim tvrdi da se promenom receptorskog tonusa u smslu njegovog opterećenja, iritacije (upale), spazma i bola kao glavnog uzročnika smanjenje pokretljivosti u zglobu. Ovo se obično postiče metodama koje koriste minimalnu silu, što je od velikog značaja kod većih stenoza kičmenog kanala ili kod starijih pacijenata sa izraženom osteoporozom. Ovakva korekcija ne nosi apsolutno nikakva rizik po pacijenta i on je jedva može i osetiti.


Na osnovu teorije receptorskog tonusa s pravom se može postaviti pitanje da li se stara definicija subluksacije i koncept koji ju je predstavljao kao nepravilan položaj kosti koji ima ogromni uticaj napromenu nervne funkcije, može zameniti konceptom po kojem je uzrok subluksacije poremećaj nevrvne aktinosti na nivou receptorskog tonusa (u mišićima), koji vodi poremećaju mišićne aktivnosti – disbalansu i izmenjenoj funkcionalnoj stablnosti zgloba, koja onda uzrokuje abnormalnu mehaniku u zglobu I samim tim njegovo izmeštanje. Podsećajući se na reči B.J. Palmera da je subluksacija češće rezultat neuroloških uticaja nego njihov uzrok, mogli bi da kažemo da subluksacija može biti i uzrok i posledica poremećaja u funkciji mišića.


Na kraju dela o subluksaciji treba reći da ona ne mora uvek biti traumatska, što znači da ne mora uvek biti posledica pada ili povrede, već ona može biti i posledica dugotrajnog mišićnog spazma, nastalog kao posledica dugotrajnog mišićnog ili hemijskog stresa. Dugotrajno sedenje, ležanje ili držanje tela u nepravilnom položaju može uticati na zamor mišića i njihovo skraćivanje, što onda može dovesti do povlačenja kosti i njenog izmeštanja.


Značaj receptorskog sistema kao specijalnog sistema zaduženog za prijem informacija u našem telu, ističe posebno značaj proprioreceptora kao receptora ili prijemnika informacija u mišićima i vezivnom tkivu oko zgloba (ligamentima, tetivama, zglobnoj kapsuli), koji postojano infomrišu mozak o našem položaju u prostoru i kretanju našeg tela. Preko ovih receptora obavlja se konstanotno oko 75 % naše ukupne stimulacije mozga, što će reći da je funkcija ovih receptora veoma važna za normalno funkcionisanje našeg nervnog sistema, za naše dobro raspoloženje, pa i dužinu života. Potojanje izmenjene ulazne informacije (aferentnog inputa) ili receptorske stimulacije koja dolazi od ovih recerptora (zbog nerpravilnog držanja tela i mišićne neravnoteže), dovodi do povećanje osetljivosti (senzitizacije) lokalnih spinalnih neurona i stvaranja izmenjenih površnih (somatosomatskih) i dubokih ( somatovisceralnih) refleksa, kao i do izmenjenog odgovora mozga (eferentnog outputa) na ovakvu nepravilnu stimulacija.


Ovo praktično znači da nepravilno držanje tela, kao i mentalni i emotivni stres, mogu biti uzrok subluksacija, utičući ne samo na pojavu bolova u segment koji je primarno izmešten (mestu premarne subluksacije), već i slubluksacije ili kompenzacije. Ovo onda može dovesti do poremećaja u funkciji određenih unutrašnjih organa kao i simptoma u smislu mentalne konfuzije, vrtoglavice, napetosti, zujanja u ušima, umora i slično.

 

Opširnije o hiropraktici kao nauci možete saznati u knjizi Dr Petra Dinića HIROPRAKTIKOM DO ZDRAVLJA